2014-03-21
Big Data: Screening systemu zamówień publicznych w Polsce

W ramach niedawno ogłoszonej strategii działań Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w zakresie ochrony konkurencji (Polityka Konkurencji na lata 2014-2018), warto odnotować  informację na temat zamiaru budowy przez UOKIK systemu screeningu zamówień publicznych. W epoce Big Data może to znaczyć dużo więcej niż nam się to wydaje. Przynajmniej na pierwszy rzut oka.

Big Data to skrótowe określenie oznaczające poszukiwanie i wykorzystywanie wartości biznesowej drzemiącej w dostępnych coraz większych wolumenach różnego rodzaju danych. Mogą być one automatycznie przetwarzane, dając dostęp do informacji, które do tej pory były albo praktycznie niemożliwe do uzyskania lub których wytworzenie wymagałoby olbrzymiego nakładu pracy. Bardzo dobrym wprowadzeniem do tematu Big Data jest artykuł Rafała Drzewieckiego "System wyceny człowieka. Oto jak Big Data rządzi światem".

Wyobraźmy sobie bazę danych zawierającą informacje na temat:

  • wszystkich ogłoszonych postępowań o udzielenie zamówień publicznych
  • oraz ich wynikach (na podstawie Biuletynu Zamówień Publicznych oraz Dziennika Urzędowego UE).

Stosunkowo łatwo byłoby dodać do niej dane o odwołaniach i ich wynikach (na podstawie orzeczeń KIO). Nawet jeśli taka baza byłaby tworzona tylko na podstawie danych dostępnych publicznie (co oznacza, że teoretycznie każdy mógłby się pokusić o jej stworzenie), na jej podstawie można by łatwo znaleźć informacje dotyczące:

  • wszystkich zamówień udzielonych danemu wykonawcy
  • liczbie składanych przez niego odwołań i ich podstawach.

Jeśli baza taka obejmowałaby kilka lat wstecz, stosunkowo łatwo byłoby wygenerować informacje dotyczące historii zamówień u danego zamawiającego lub zamówień udzielanych danemu wykonawcy. Można by także szybko ustalić, jak często odwołują się wykonawcy w poszczególnych branżach, czy w postępowaniach ogłaszanych przez danego zamawiającego etc.

Idąc dalej, bazę można by także rozbudowywać o informacje dotyczące poszczególnych postępowań, dostępne po złożeniu wniosku do zamawiającego, na przykład:

  • kto złożył ofertę
  • jakie oferty odrzucono
  • kogo wykluczono
  • jakie ceny oferowano,

co umożliwiłoby jeszcze bardziej szczegółowe analizy.

Jakie są zamiary UOKIK?
W dokumencie Polityka Konkurencji na lata 2014-2018 wskazano:

„Prezes UOKiK będzie rozwijał również własny program screeningowy nakierowany na wykrywanie zmów w przetargach publicznych. Program ten będzie rozwijany w latach 2014–18 w oparciu o dane z ogłoszeń publikowanych w Biuletynie Zamówień Publicznych. W ramach tego programu rozwijane będą narzędzia analityczne i metody wychwytywania sygnałów o ewentualnych nieprawidłowościach. Do przeprowadzania tego typu analiz potrzebny jest dostęp do dość szczegółowych danych, dotyczących wszystkich przetargów organizowanych w kraju. Źródłem takich danych mogą być ogłoszenia umieszczane w tzw. oficjalnych publikatorach, czyli w Biuletynie Zamówień Publicznych oraz w Suplemencie do Dziennika Urzędowego Unii Europejskiej. Sprawne przeprowadzanie analiz systemu zamówień publicznych wymaga jednak ujednolicenia oraz uzupełnienia zakresu informacji publikowanych przez zamawiających o elementy takie jak numeru REGON wykonawcy/wykonawców, któremu udzielono zamówienia (jeśli podmiot taki numer posiada), numery REGON wykonawców, którzy złożyli 3 najkorzystniejsze oferty (z uwzględnieniem ofert odrzuconych) czy informacji o przyczynach odrzucenia oferty, jeśli odrzucono ofertę z ceną niższą niż cena w ofercie wybranej przez zamawiającego. Rozwiązaniem alternatywnym, w stosunku do rozszerzenia zakresu informacji w ogłoszeniach publikowanych w publikatorach, jest zmiana ustawy Prawo zamówień publicznych (dalej także: Pzp) polegająca na wprowadzeniu obowiązku przesyłania przez zamawiających do UOKiK odpowiednio skonstruowanych sprawozdań.

Prezes UZP we współpracy z Prezesem UOKiK dokona analizy możliwości i celowości zmian w formie i zakresie gromadzonych danych o wynikach przetargów oraz przygotuje propozycje ewentualnych zmian legislacyjnych umożliwiających osiągnięcie wyżej wskazanych celów.” str. 31 i 32 dokumentu

Profilowanie w zamówieniach publicznych
Jak widać, celem UOKIK jest stworzenie niezwykle potężnego narzędzia. Planowana baza danych umożliwi łatwe znalezienie i porównywanie rozproszonych danych.  Będzie to narzędzie ułatwiające wykrywanie przez UOKIK zmów przetargowych w sposób prawie automatyczny. Należy przypuszczać, że do bazy zostanie dobudowane oprogramowanie, które pozwoli na wychwytywanie wszystkich postępowań, w których np. występują ci sami wykonawcy i którzy sukcesywnie je na zmianę wygrywają. Tym samym, być może stanie się możliwe nie tylko wykrywanie już zaistniałych zmów, ale wręcz ich przewidywanie. Oprogramowanie stosowane w marketingu internetowym m.in. do profilowania klientów na podstawie bazy danych ich zachowań, pozwala nie tylko na stworzenie profilu konkretnej osoby na potrzeby działalności marketingowej lub przygotowywania dla niej oferty, ale także na przypisywanie do takiego zestawu danych dodatkowych cech, które statystycznie się sprawdzają. Inaczej mówiąc – możliwe jest przewidywanie, jak się zachowa dana osoba w oparciu o dane statystyczne z przeszłości dotyczących osób o podobnych profilach. Baza danych o przetargach, odpowiednio rozbudowana, może pozwolić na tworzenie swoistych profili wykonawców aktywnych w zamówieniach publicznych.

E-discovery  - znalezienie igły w stoku siana
W omawianym dokumencie znajduje się także inna ciekawa wzmianka:

„Aby sprostać tym wyzwaniom organ antymonopolowy w okresie 2014–18 musi na bieżąco przyswajać nowe rozwiązania informatyczne, przydatne w pozyskiwaniu (m.in. w trakcie kontroli i przeszukań) materiału dowodowego oraz w jego analizie. Chodzi tutaj zarówno o oprogramowanie jak i o sprzęt. (…)

Nie mniej ważne jest również rozwijanie analitycznego zaplecza Urzędu. W omawianym okresie będą kontynuowane próby wdrażania metod przesiewowych (screeningowych), czyli wychwytywania sygnałów naruszeń Ustawy poprzez analizę dostępnych baz danych. (element ten będzie wykorzystywany również w realizacji Działania 1 dotyczącego zmów przetargowych).” str. 40

W tym fragmencie dokumentu mowa o specjalistycznym oprogramowaniu do analizy dużej ilości danych i informacji w zbiorze dokumentów zgromadzonych w toku kontroli. Oprogramowanie takie, choć praktycznie nieznane w Polsce, jest wykorzystywane powszechnie przez prawników w systemie common law w ramach procedury tzw. electronic discovery.

Polega ona na zebraniu wszelkich dokumentów, potencjalnie związanych z daną sprawą sądową (np. korespondencji prowadzonej przez osoby, które odpowiedzialne były za negocjacje umowy będącej przedmiotem sporu). Zbiór takich informacji, liczący czasami setki tysięcy dokumentów, jest następnie analizowany przy pomocy oprogramowania, które pozwala na ich przeszukiwanie w celu wyselekcjonowania istotnych danych. W ostatnich latach pojawiła się duża oferta oprogramowania, które pozwala na półautomatyczne wyszukiwanie dokumentów, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Oprogramowanie takie „uczy się” wyszukiwać właściwe dokumenty tworząc na bieżąco algorytmy nowych wyszukiwań w oparciu o analizę dokumentów wcześniej zidentyfikowanych przez prawnika jako właściwych. W ten sposób nawet jedna osoba jest w stanie szybko wyłuskać poszukiwane dokumenty spośród tysięcy innych.

Początek rzeczywistej przejrzystości systemu zamówień publicznych?
Metody wyszukiwania znane w electronic discovery  można zastosować także do przeszukiwania bazy danych o przetargach. Potencjalnie oznacza to, że w ciągu kilku najbliższych lat system zamówień publicznych stanie się prawie całkowicie przejrzysty z punktu widzenia łatwości znalezienia każdej potrzebnej informacji o wykonawcy, zamawiającym i ich zachowaniach lub zaniechaniach w toku każdego postepowania. Innymi słowy, być może każdy gracz na rynku zamówień publicznych zostanie wcześniej czy później „sprofilowany”, przy czym „sprofilowanie” oznacza nie tylko stworzenie swoistego rejestru danych o wykonawcy, lecz także zestawienie go z innymi oraz możliwość przewidywania jego zachowań.

Moim zdaniem nieubłagalnie zbliża się moment powstania tej bazy i wygenerowania pierwszych raportów. Nie obawiam się samego zbioru danych, ale dość sceptycznie podchodzę do możliwości automatycznego wykrywania nieprawidłowości na jej podstawie. Każdy taki system do momentu skalibrowania, będzie generował fałszywe sygnały, co oznacza że każdy wykonawca będzie musiał być przygotowany do stawienia czoła podejrzeniom formułowanym w oparciu o  takie „automatyczne” lub „półautomatyczne” zarzuty.

Zresztą, takie ryzyko już istnieje, o czym pisałem w jednym z poprzednich wpisów o zmowach przetargowych. Dziś niektóre zachowania (zatrudnienie innego wykonawcy składającego ofertę jako podwykonawcy po wygranym przetargu, zawarcie umowy konsorcjum w sytuacji możliwości samodzielnego ubiegania się o zamówienie etc.) wskazywane są przez UOKIK jako zachowania potencjalnie wskazujące na możliwość zaistnienia zmowy przetargowej. A jak uczy praktyka – niestety łatwiej postawić taki zarzut, niż się przed nim bronić. Dlatego strategia udziału w postępowaniu uwzględniać powinna możliwość postawienia takiego zarzutu, i odpowiednie przygotowanie do jego odparcia. Tym bardziej, że już widać, iż jednym z pierwszych efektów akcji informacyjnej o zmowach jest pojawienie się swoistej "mody" na stawianie zarzutu zmowy przetargowej w ramach postępowań odwoławczych w KIO.

Na razie warto uważnie śledzić realizację w praktyce projektu „screeningu” systemu zamówień publicznych przez UOKIK.

 

 

Autorem tego wpisu jest Tomasz Zalewski

.

Komentarze
prawnik: Bardzo przydatny artykuł. Ostatnio coraz więcej się mówi o działaniach Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.. :)
2014-05-26




Dodaj komentarz
Nick/Pseudonim
WWW
Treść
Subskrybuj

Powiadamiaj mnie o nowych komentarzach do tego artykułu
E-mail (ukryty)


Bądź na bieżąco

Możesz zaprenumerować ten blog. Wpisz adres e-mail, a powiadomienie o nowym wpisie dostaniesz na swoją skrzynkę. 


O serwisie

Omawiamy wyroki Trybunału Sprawiedliwości UE i ich wpływ
na wykładnię prawa zamówień publicznych w Polsce.

 

Śledzimy i komentujemy proces legislacyjny w Unii Europejskiej.

 

Odnosimy się do aktualnych
zagadnień polskiego orzecznictwa.

My w prasie

Zamieszczamy tu linki do artykułów prasowych poświęconych prawu zamówień publicznych - tych wyłącznie naszego autorstwa, jak i takich, w których komentujemy rzeczywistość prawną wraz z innymi ekspertami. Zobacz »

O autorach
Ostatnie komentarze
Archiwum
2019
Tagi
dyrektywy (50)implementacja (44)nowelizacja (41)orzecznictwo TS (32)Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (31)
dyrektywa obronna (30)zamówienia publiczne (29)dyrektywa klasyczna (27)2004/18/EC (20)wykluczenie wykonawców (19)varia (18)polityka unijna (18)harmonizacja (18)dialog techniczny (16)KIO (15)pytanie prejudycjalne (14)wykluczenie (11)artykuły prasowe (11)istotna zmiana umowy (10)zmiana umowy (10)Akademia EuroZamówień (10)zamówienia publiczne w dziedzinie obronności i bezpieczeństwa (9)konferencje (9)wykonawca zagraniczny (9)UZP (9)konsorcjum (8)JEDZ (8)podwykonawca (8)informacja (7)offset (7)zmowy przetargowe (7)zasada proporcjonalności (7)SIWZ (6)partnerstwo innowacyjne (6)prawo antymonopolowe (6)Prezes UZP (6)podwykonawstwo (4)polonizacja (4)odwołanie (4)odpowiedzialność karna (4)dyrektywy zamówieniowe (4)Chambers and Partners (4)Procurement Explorer (4)Znalezione Polubione (4)wykonawcy (4)prawo autorskie (4)dialog konkurencyjny (4)innowacje (4)dyrektywy zamówieniowe 2014 (4)nieuczciwa konkurencja (4)Komisja Europejska (4)utwór (3)korzystanie z potencjału osób trzecich (3)dokumenty (3)zmiana wykonawcy (3)czarna lista (3)pzp (3)podział zamówienia na części (3)umowy ramowe (3)elektronizacja zamówień publicznych (3)usługi prawne (3)korupcja (3)zamówienia innowacyjne (3)Platforma e-Zamówienia (2)UOKiK (2)odszkodowanie (2)prawo restrukturyzacyjne (2)kary umowne (2)roboty budowlane (2)EPMS (2)zamówienia informatyczne (2)wybór najkorzystniejszej oferty (2)Sąd Najwyższy (2)dane osobowe (2)kryteria oceny ofert (2)tajemnica przedsiębiorstwa (2)wyrok KIO (2)umowy deweloperskie (2)Open-book (2)wpis od skargi (2)aplikacja mobilna (2)potencjał ekonomiczny (2)przetarg ograniczony (2)anonimowość (1)zamówienie na usługi prawne (1)potencjał osób trzecich (1)konkurs (1)zamawiający (1)screening (1)start-up (1)doświadczenie (1)eafip (1)rozmowa (1)kontrahent (1)odrzucenie oferty (1)podatki w zamówieniach publicznych (1)rynek brytyjski (1)połączenia (1)zgoda na przetwarzanie danych osobowych (1)dobre praktyki (1)praca konkursowa (1)wydatki niekwalifikowalne (1)metadane (1)umowa z wykonawcą (1)klauzule niedozwolone (1)SPV (1)dotacje unijne (1)zamówienia podprogowe (1)negocjacje z ogłoszeniem (1)anonimowość w konkursie (1)Jednolity Europejski Dokument Zamówienia (1)przetarg na usługi prawne (1)RPO (1)e-discovery (1)kryteria selekcji (1)test statystycznej jednorazowości (1)baza danych (1)gość bloga (1)innowacyjne zamówienia publiczne (1)blog (1)MyNetwork (1)roszczenie (1)skarga (1)ICT (1)cloud computing (1)umowy wzajemne (1)przejęcie długu (1)Unia Europejska (1)ryzyka kontraktowe (1)pliki elektroniczne (1)ochrona danych osobowych (1)konflikt interesów (1)korekty finansowe (1)uciążliwe warunki umowy (1)metatagi (1)2014/24/UE (1)opis przedmiotu zamówienia (1)Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko (1)sytuacja ekonomiczna (1)zasada anonimowości (1)regulamin dialogu (1)Zamówienia in-house (1)transformacja cyfrowa (1)naruszenie dóbr osobistych (1)POIŚ (1)
więcej...
Poznaj inne nasze serwisy

Blog IPwSieci.pl
Blog kodeksWpracy.pl
Blog PrawoMówni.pl
Blog PrzepisNaEnergetyke.pl
Blog LepszaTaktyka.pl

Ta strona internetowa używa plików cookies (tzw. ciasteczka) w celach statystycznych oraz dla prawidłowego funkcjonowania strony. Każdy może zaakceptować pliki cookies albo poprzez ustawienia przeglądarki lub wyrażenie zgody poniżej. Możliwe jest także wyłączenie cookies poprzez ustawienia przeglądarki, dzięki czemu nie będą zbierane żadne informacje. Dowiedz się więcej w naszej polityce prywatności.



Akceptuję